B2B, umowa zlecenia czy umowa o pracę? GIP proponuje 30-punktową listę samokontroli dla pracodawców
Państwowa Inspekcja Pracy przygotowała projekt 30-punktowej listy samokontroli, która ma pomóc przedsiębiorcom ocenić, czy prawidłowo wybrali podstawę zatrudnienia.
Narzędzie nabiera znaczenia w związku z reformą PIP, która od 8 lipca 2026 r. przyznała Inspekcji nowe kompetencje w zakresie kwalifikowania stosunków prawnych, w których mimo zawarcia umowy cywilnoprawnej lub współpracy B2B praca jest faktycznie wykonywana w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy. Projekt listy nie jest wiążącym testem prawnym. Nie zastępuje art. 22 Kodeksu pracy ani indywidualnej oceny sposobu wykonywania pracy. Może stanowić narzędzie wewnętrznego audytu. Zgodnie z art. 22 § 1 k.p. stosunek pracy występuje, gdy praca jest wykonywana na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym oraz za wynagrodzeniem. O kwalifikacji nie decyduje więc nazwa umowy, lecz rzeczywisty sposób wykonywania zobowiązania. Reforma nie wprowadza zakazu B2B ani umów cywilnoprawnych.
30 pytań GIP ma pomóc ocenić rzeczywiste warunki współpracy
Projekt listy obejmuje m.in. podporządkowanie, organizację pracy, czas i miejsce jej wykonywania, osobiste świadczenie pracy oraz ponoszenie ryzyka gospodarczego. Lista ma charakter pomocniczy. Liczba odpowiedzi „tak” nie stanowi ustawowej przesłanki istnienia stosunku pracy. Art. 22 k.p. nie ustanawia systemu punktowego. Ocena powinna obejmować całokształt okoliczności faktycznych. Szczególnego znaczenia może nabierać faktyczne podporządkowanie, możliwość wydawania wiążących poleceń oraz organizowanie pracy przez drugą stronę. Samo korzystanie z infrastruktury kontrahenta czy wykonywanie usług w jego siedzibie nie musi przesądzać o istnieniu stosunku pracy. Checklista może wspierać analizę, ale nie może zastąpić kwalifikacji prawnej konkretnej relacji. W przypadku B2B ryzyko ujawnia się szczególnie wtedy, gdy mimo zapisanej w umowie samodzielności osoba współpracująca wykonuje polecenia kontrahenta, pracuje według grafiku, pozostaje do dyspozycji w określonych godzinach, korzysta z narzędzi przedsiębiorstwa, jest włączona w jego strukturę, świadczy pracę osobiście i nie ponosi realnego ryzyka gospodarczego. Dlatego audyt powinien obejmować nie tylko dokumenty, ale również praktykę.
Co przedsiębiorca powinien przeanalizować?
Kluczowe jest ustalenie, kto organizuje pracę, decyduje o czasie i miejscu jej wykonywania, ponosi ryzyko gospodarcze oraz czy wykonawca jest częścią struktury organizacyjnej. Należy również sprawdzić, czy rzeczywisty sposób współpracy odpowiada postanowieniom umowy.
Pierwsze efekty reformy
Według danych PIP od 8 lipca 2026 r. inspektorzy podjęli ponad 100 kontroli dotyczących przestrzegania zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi. Zakończono 35 kontroli i wydano 121 pisemnych poleceń potwierdzenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.
Lista GIP jest początkiem audytu, a nie jego końcem
Projekt 30-punktowej listy należy traktować jako narzędzie wczesnego ostrzegania, a nie automatyczny kalkulator ryzyka. Ani określona liczba odpowiedzi „tak”, ani pojedyncza odpowiedź „nie” nie przesądza o kwalifikacji prawnej. Ostateczna ocena wymaga odniesienia konkretnego stanu faktycznego do przesłanek określonych w art. 22 k.p. Dla przedsiębiorców korzystających z B2B i umów cywilnoprawnych reforma PIP oznacza konieczność większej dbałości o zgodność formalnej podstawy zatrudnienia z rzeczywistym modelem współpracy. Warto już teraz przeprowadzić audyt, zwłaszcza w relacjach, w których występuje stałe podporządkowanie, określone godziny pracy, brak swobody organizowania pracy, obowiązek osobistego świadczenia lub brak realnego ryzyka gospodarczego. Nie chodzi o likwidację B2B. Problem pojawia się wtedy, gdy formalnie cywilnoprawna relacja w rzeczywistości jest wykonywana w warunkach odpowiadających stosunkowi pracy. Najważniejsze pytanie nie brzmi więc: „ile odpowiedzi TAK uzyskała moja umowa?”, lecz: „jak ta współpraca jest faktycznie wykonywana i czy odpowiada to podstawie prawnej, którą wybraliśmy?”. Wobec nowych kompetencji PIP odpowiedź powinna stać się elementem regularnego audytu prawnego i HR compliance przedsiębiorstwa.
Kancelaria Prawna Viggen wspiera przedsiębiorców w analizie modeli zatrudnienia i identyfikacji ryzyka zakwalifikowania współpracy jako stosunku pracy. Jeżeli Państwa firma korzysta z B2B lub umów cywilnoprawnych, obecny moment jest dobrym czasem na weryfikację tych modeli zanim zrobi to Państwowa Inspekcja Pracy. Zapraszamy do kontaktu, służymy pomocą i wsparciem w przeprowadzeniu takiej analizy.
Przygotowała: Anna Nieć-Mrzygłód Dyrektor Generalna Kancelaria Prawna Viggen sp.j.
Żródła:
• Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. 2026 poz. 473
• Państwowa Inspekcja Pracy – Interpretacja wyjaśni, czy to etat (https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/interpretacja-wyjasni-czy-to-etat/ )
• Państwowa Inspekcja Pracy – Pierwsze efekty kontroli zasadności wyboru umowy cywilnoprawnej (https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/pierwsze-efekty-kontroli-zasadnosci-wyboru-umowy-cywilnoprawnej)
• Państwowa Inspekcja Pracy – Jak wystąpić o interpretację dotyczącą kwalifikacji stosunku prawnego? (https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/pytania-i-odpowiedzi/jak-wystapic-do-pip-o-wydanie-indywidualnej-interpretacji-dotyczacej-kwalifikacji-stosunku-prawnego?tmpl=pdf)
• MRPiPS – Reforma Państwowej Inspekcji Pracy weszła w życie (https://psz.praca.gov.pl/rynek-pracy/aktualnosci-mrpips/aktualnosc/-/asset_publisher/LFNL7NH7ypzm/content/reforma-panstwowej-inspekcji-pracy-weszla-w-zycie/10240)
•Rzeczpospolita – GIP daje narzędzie do samokontroli, 24 sierpnia 2026 r. (https://pro.rp.pl/prawo-pracy/art45035021-gip-daje-pracodawcom-narzedzie-do-samokontroli)
T&M nr 9/2026
Add comment